Cách
mạng tháng Tám năm 1945 thành công, đưa nhân dân ta thoát khỏi xích
xiềng nô lệ của thực dân, đế quốc, phong kiến. Ngày 2/9/1945, tại Quảng
trường Ba Đình, Thủ đô Hà Nội, Hồ Chủ tịch đọc bản Tuyên ngôn Độc lập
khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Nhưng
niềm vui được hưởng độc lập, tự do của nhân dân ta chưa trọn vẹn vì chỉ
21 ngày sau Ngày Quốc khánh, ngày 23/9/1945, thực dân Pháp với âm mưu
xâm lược nước ta một lần nữa, đã gây hấn ở Sài Gòn. Nhân dân Nam Bộ lại
phải tiếp tục cầm súng, đứng lên cứu nước. Trong cuộc chiến đấu bảo vệ
Tổ quốc, rất nhiều người con ưu tú của dân tộc đã ngã xuống trên chiến
trường hoặc khi trở về đã mang thương tật.
Nhằm
động viên các gia đình có người đã hy sinh, ngày 2/10/1945, Bác Hồ đến
Nhà thờ Lớn (Hà Nội) làm lễ cầu hồn cho các chiến sĩ hy sinh ở miền Nam
và trong phiên họp Hội đồng Chính phủ ngày 20/11/1945, Người đề nghị
Chính phủ ra Sắc lệnh truy tặng 5 liệt sĩ đã hy sinh cho Tổ quốc tại
quận Cái Răng, Cần Thơ vào ngày 12/11/1945 .
Chia sẻ nỗi đau với thân nhân liệt sĩ, ngày 7/11/1946, Bác Hồ ra “Thông báo về việc nhận con các liệt sĩ làm con nuôi”
Sự
quan tâm đặc biệt của Bác Hồ dành cho thương binh, gia đình liệt sĩ thể
hiện ở chỗ Người cho rằng cần phải có Ngày Thương binh - Liệt sĩ để
“tưởng nhớ những người con đã để lại một phần thân thể hoặc bỏ mình
trong khi làm nhiệm vụ vinh quang, đem xương máu đắp thành bức tường
đồng, thành con đê vững chắc để ngăn chặn giặc ngoại xâm...”.
Với
ý nghĩa ấy, tháng 6/1947, Bác đã chỉ thị chọn 1 ngày trong năm làm ngày
“Ngày Thương binh”. Thực hiện chỉ thị của Người, Hội nghị trù bị gồm
đại biểu các cơ quan, các ngành ở Trung ương, khu và tỉnh họp ở Phú
Minh, Đại Từ, Thái Nguyên nhất trí lấy ngày 27/7/1947 là “Ngày Thương
binh, Liệt sĩ”.
Ngày
2/9/1955, Bác Hồ cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước tới đặt vòng
hoa viếng các liệt sĩ tại Nghĩa trang Mai Dịch, Hà Nội. Ảnh: Bảo tàng
Hồ Chí Minh
Bác
Hồ nêu rõ sự đền ơn, đáp nghĩa thương binh, gia đình liệt sĩ cần phải
được thể hiện bằng những việc làm cụ thể, bằng sự giúp đỡ về vật chất và
tinh thần do Nhà nước và nhân dân cùng thực hiện. Khi giúp đỡ thương
binh, gia đình liệt sĩ thì “nên coi đó là nghĩa vụ của nhân dân. Không
nên coi đó là việc làm phúc”.
Trong
Ngày Thương binh - Liệt sĩ tổ chức lần đầu tiên ở Việt Bắc (27/7/1947),
tại cuộc mít tinh kỉ niệm có mặt 2.000 người tham dự, Ban Tổ chức đã
đọc bức thư của Bác Hồ gửi Ban Thường trực của Ban Tổ chức Ngày “Thương
binh toàn quốc”, nói rõ ý nghĩa của ngày kỷ niệm và kêu gọi mọi người có
hành động thiết thực giúp đỡ thương binh: “Thương binh là những
người đã hy sinh gia đình, hy sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ
đồng bào, vì lợi ích của Tổ quốc, của đồng bào, mà các đồng chí chịu ốm
đau, què quặt. Vì vậy Tổ quốc, đồng bào phải biết ơn phải giúp đỡ những
người con anh dũng ấy" .
Nhân
ngày này, Bác Hồ gửi tặng Ban Thường trực 1 chiếc áo lụa, 1 tháng lương
của Người, tiền 1 bữa ăn của Người và của nhân viên làm việc trong Phủ
Chủ tịch, tổng cộng 1.127 đồng.
Xuất
phát từ thực tế đất nước còn nghèo lại đang tiến hành kháng chiến chống
Pháp, Bác Hồ cho rằng công tác thương binh, liệt sĩ là việc làm “lâu
dài chứ không phải chỉ trong một thời gian”. Do đó, phải chú trọng những
biện pháp để đồng bào nhiệt tình đền ơn, đáp nghĩa, còn những người
được giúp đỡ thì “yên ổn về vật chất, vui vẻ về tinh thần và có dịp tham
gia hoạt động lợi ích cho xã hội”.
Với các thương binh, Người ân cần căn dặn: “Hòa
mình với nhân dân, tránh phiền nhiễu nhân dân, không công thần, không
coi thường lao động, không coi thường kỷ luật, không bi quan chán nản”
và “thương binh tàn nhưng không phế”...
Hằng
năm, cứ đến ngày 27/7, Bác đều gửi thư và tặng quà cho các thương binh,
gia đình liệt sĩ. Trước lúc đi xa, Bác Hồ vẫn luôn canh cánh trong lòng
việc đền ơn đáp nghĩa với thương binh, bệnh binh và gia đình liệt sĩ.
Tháng
5/1968, mặc dù đang ốm mệt, Người vẫn đọc lại bản thảo Di chúc và viết
bổ sung một số nội dung, trong đó có đoạn về thương binh, liệt sĩ: "Đối
với những người đã dũng cảm hy sinh một phần xương máu của mình (cán
bộ, binh sĩ, dân quân, du kích, thanh niên xung phong..,), Đảng, Chính
phủ và đồng bào phải tìm mọi cách làm cho họ có nơi ăn chốn ở yên ổn,
đồng thời phải mở những những lớp dạy nghề thích hợp với mỗi người để họ
có thể dần dần “tự lực cánh sinh”.
- Đối
với các liệt sĩ, mỗi địa phương (thành phố, làng xã) cần xây dựng vườn
hoa và bia kỷ niệm ghi sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ, để đời đời
giáo dục tinh thần yêu nước cho nhân dân ta.
- Đối
với cha mẹ, vợ con (của thương binh và liệt sĩ) mà thiếu sức lao động
và túng thiếu, thì chính quyền địa phương (nếu ở nông thôn thì chính
quyền xã cùng hợp tác nông nghiệp) phải giúp đỡ họ có công việc làm ăn
thích hợp, quyết không để họ bị đói rét" .
Thực
hiện tâm nguyện của Người, trong những năm qua, Đảng, Nhà nước và nhân
dân ta đã thể hiện trách nhiệm đối với thương binh, bệnh binh, gia đình
liệt sĩ bằng những chính sách ngày càng hoàn thiện.
Trong
cả nước, những chương trình xây dựng quỹ đền ơn đáp nghĩa; chăm sóc và
nuôi dưỡng các Bà mẹ Việt Nam anh hùng; quy tập hài cốt liệt sĩ vào
nghĩa trang; xây dựng nhà tình nghĩa cho thương binh, gia đình liệt sĩ
cùng với chương trình hỗ trợ vốn giải quyết việc làm, xóa đói giảm
nghèo, miễn viện phí, học phí cho những gia đình chính sách đã được thực
hiện.
Điều
đó cho thấy dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, Đảng, Nhà nước và nhân dân
ta luôn coi trọng công tác thương binh, liệt sĩ, thể hiện truyền thống,
đạo lý tốt đẹp “Uống nước nhớ nguồn” ngàn đời của dân tộc Việt Nam.